17.10.2026 06:22
Endüstriyel tesislerde en çok küresel, sürgülü ve kelebek vana kullanılır. Pislik tutucu ve hidrant hattı tamamlar; doğru tür akışkana ve basınca göre seçilir.
Bu rehberde her vana türünün nasıl çalıştığını, hangi sektörde neden tercih edildiğini ve seçim yaparken hangi teknik değerlere bakmanız gerektiğini Vanex Valve ürünleri üzerinden anlatıyoruz. Amaç, bir proje listesi ya da bakım planı hazırlarken "bu hatta hangi vana olmalı?" sorusuna hızlı ve doğru bir cevap vermektir.
Vana türlerini birbirinden ayıran temel fark
Vanaları ayıran şey, akışı kesen parçanın, yani kapama elemanının yapısıdır. Bu parça vananın nasıl açılıp kapandığını, ne kadar yer kapladığını ve hangi işe uygun olduğunu belirler.
Küresel vanada ortası delikli bir küre bulunur. Kol çeyrek tur (90 derece) çevrildiğinde delik akış yönüne gelir ve hat açılır; tekrar çevrildiğinde kapanır.
Sürgülü vanada akışı yukarı aşağı hareket eden bir sürgü keser. Volan birkaç tur çevrilerek açılır ve kapanır; tam açıkken akış yolunun önünde neredeyse hiçbir engel kalmaz.
Kelebek vanada boru içinde kendi ekseni etrafında dönen bir disk vardır. Çeyrek turla çalışır ve gövdesi kısa olduğu için az yer kaplar.
Pislik tutucu bir kapama vanası değildir; hattaki tortu ve yabancı maddeleri süzgeçte tutarak arkasındaki vana, pompa ve sayaçları korur.
Yangın hidrantı ise yangın suyu şebekesinin dışarıya açılan bağlantı noktasıdır ve itfaiyenin suya hızlı erişmesini sağlar.
1. Küresel vana: hızlı açma kapama ve düşük basınç kaybı
Küresel vana, endüstride en yaygın kullanılan vana türlerinden biridir. Çeyrek turla tam açılıp tam kapandığı için acil kapatma gereken noktalarda pratiktir. Tam geçişli modellerde kürenin iç çapı boru iç çapına yakındır; bu yüzden akış daralmaz ve basınç kaybı en düşük seviyede kalır.
Vanex PN 10-16 Tam Geçişli Flanşlı Küresel Vana'nın gövdesi ve kapağı GG-25 pik dökümdür, sızdırmazlık elemanı PTFE'dir ve maksimum çalışma sıcaklığı 180 °C'dir. DN 25 ile DN 250 arasındaki ölçülerde üretilir. Isıtma ve soğutma sistemlerinde, düşük basınçlı buhar hatlarında, asit ve alkali içermeyen akışkanlarda, kimya ve kağıt fabrikalarında, arazi sulama hatlarında ve endüstriyel yağ ve boya fabrikalarında kullanılır.
Gaz hatları ayrı bir sınıftır. Vanex PN 16-25 Doğalgaz Küresel Vana'nın gövdesi ve kapağı GGG-40 sfero dökümdür, Gazmer onaylıdır ve TS 9809 ile uyumludur. Basınçlı gazlar, sıvı yakıtlar, doğalgaz ve LPG sistemleri için tasarlanmıştır; maksimum çalışma sıcaklığı 60 °C'dir. Montaj alanının dar olduğu gaz hatları için aynı özelliklere sahip PN 16-25 Kısa Tip Doğalgaz Küresel Vana da bulunur.
2. Sürgülü vana: su ve atık su hatlarında tam açma ve tam kapama
Sürgülü vana, akışın ya tamamen açık ya da tamamen kapalı olması gereken hatlar için tasarlanmıştır. Tam açıkken düşük basınç kaybı sağlar. Yarı açık konumda debi ayarı için kullanılması önerilmez, çünkü sürgü akışın içinde kalır ve sızdırmazlık yüzeyi yıpranır. Debi ayarı gereken yerde kelebek vana daha uygun bir seçenektir.
Vanex Elastomer Sitli Sürgülü Vana; su, atık su, sulama, yangın ve endüstriyel tesisatlarda kullanılır. Elastomer kaplı sürgüsü yüksek sızdırmazlık sağlar, çift yönlü akışa uygundur, çalışma torku düşüktür. Flanşlı bağlantıya ve korozyona dayanıklı epoksi kaplı gövdeye sahiptir; manuel ya da aktüatörlü kullanılabilir.
Vanex Yükselen Milli Sürgülü Vana (OS&Y) aynı işi görür, ek olarak milin konumuna bakılarak vananın açık mı kapalı mı olduğu dışarıdan anlaşılır. Bu özellik, vana konumunun uzaktan bir bakışla kontrol edilmek istendiği yangın hatlarında ve büyük tesis dağıtım hatlarında işletmeye kolaylık sağlar.
3. Kelebek vana: kompakt yapı ve akış kontrolü
Kelebek vana, aynı çaptaki sürgülü vanaya göre çok daha kısa bir yapı boyuna sahiptir. Bu yüzden pompa istasyonları, makine daireleri ve tesisat şaftları gibi dar alanlarda öne çıkar. Disk çeyrek turla döndüğü için hem açma kapama hem de akış kontrolü amacıyla kullanılabilir.
Vanex Wafer Tip Kelebek Vana (Döküm Gövdeli) PN 6, PN 10 ve PN 16 basınç sınıflarında sunulur. Döküm gövdesi mekanik dayanım sağlar, kısa montaj boyu sayesinde iki flanş arasına kolayca yerleştirilir. İçme ve kullanma suyu tesisatlarında, yangın söndürme sistemlerinde, HVAC ve iklimlendirme hatlarında, sulama ve tarımsal uygulamalarda, atık su ve arıtma tesislerinde, endüstriyel proses hatlarında, pompa ve mekanik tesisat sistemlerinde, depolama ve dağıtım hatlarında kullanılır.
4. Pislik tutucu: vanayı ve pompayı koruyan parça
Hatta taşınan kum, kaynak çapağı ya da pas parçaları vanaların sızdırmazlık yüzeylerine ve pompa çarklarına zarar verir. Y tipi pislik tutucu, bu parçaları paslanmaz çelik süzgecinde tutar ve korunacak ekipmanın önüne takılır.
Vanex PN16 Y Tipi Flanşlı Pislik Tutucu'nun gövdesi ve kapağı GG-25 pik dökümdür, filtresi AISI 304 paslanmaz çeliktir ve maksimum çalışma sıcaklığı 180 °C'dir. Buhar ve basınçlı hava sistemlerinde, sıcak ve soğuk su hatlarında, gaz, yağ ve kimyevi akışkan sistemlerinde kullanılır. Süzgecin düzenli aralıklarla temizlenmesi, hattaki basınç kaybının artmasını önler.
5. Yangın hidrantı ve bağlantı parçaları
Yangın tesisatı, vana seçiminin en sıkı denetlendiği alandır. Vanex PN16 DN80 ve DN100 Yer Üstü Yangın Hidrantı; belediye su şebekelerinde, sanayi tesislerinde, depolarda, lojistik alanlarında, toplu konut projelerinde ve yangın güvenlik hatlarında kullanılır. Korozyona karşı epoksi kaplıdır ve flanşlı bağlantıyla monte edilir.
Hidrant, yer altındaki su hattına Hidrant Dirseği (Ökçesi) ile bağlanır. Vanex hidrant ökçesi GGG40 (EN-GJS-400-15) sfero dökümdür, flanşları TS EN 1092-2 standardına uygundur, contası EPDM kauçuktur ve su akışını 90 derece yönlendirir. Hidrantın açılıp kapanması için ise yüksek torka dayanıklı, metal gövdeli Hidrant Anahtarı kullanılır.
Sektöre göre hangi vana kullanılır?
Su şebekesi, atık su ve arıtma tesisleri: Elastomer Sitli Sürgülü Vana, Wafer Tip Kelebek Vana.
Doğalgaz ve LPG hatları: PN 16-25 Doğalgaz Küresel Vana veya Kısa Tip Doğalgaz Küresel Vana.
Isıtma, soğutma ve düşük basınçlı buhar hatları: PN 10-16 Tam Geçişli Flanşlı Küresel Vana ve önüne Y Tipi Pislik Tutucu.
HVAC ve iklimlendirme: Wafer Tip Kelebek Vana.
Kimya, kağıt, yağ ve boya fabrikaları: asit ve alkali içermeyen akışkanlar için Tam Geçişli Flanşlı Küresel Vana.
Yangın tesisatı: Yükselen Milli Sürgülü Vana (OS&Y), Yer Üstü Yangın Hidrantı, Hidrant Ökçesi ve Hidrant Anahtarı.
Tarımsal sulama: Tam Geçişli Küresel Vana, Elastomer Sitli Sürgülü Vana veya Kelebek Vana.
Vana seçerken kontrol edilecek 6 değer
1. Akışkan: su, gaz, buhar, yağ ya da kimyasal. Gaz hatlarında onaylı gaz vanası kullanılır.
2. Sıcaklık: örneğin doğalgaz küresel vanada sınır 60 °C, tam geçişli flanşlı küresel vanada 180 °C'dir.
3. Basınç sınıfı (PN): PN16, yaklaşık 16 bar anma basıncı anlamına gelir. Hattın çalışma basıncı vananın sınıfını aşmamalıdır.
4. Anma çapı (DN): vana çapı boru çapıyla aynı seçilir.
5. Bağlantı tipi ve flanş standardı: flanşlı vanalarda karşı flanşın standardı ve delik ölçüsü uyuşmalıdır.
6. İşletme şekli: yalnız açma kapama mı yapılacak, debi de ayarlanacak mı; manuel mi kullanılacak, aktüatör mü takılacak.
Sık yapılan üç hata
Sürgülü vanayı yarı açık bırakıp debi ayarı için kullanmak sürgüyü ve sızdırmazlık yüzeyini yıpratır. Gaz hattında su vanası kullanmak hem güvenlik hem de denetim açısından risklidir. Pompa ve sayaç önüne pislik tutucu konmaması ise vanaların erken arızalanmasının en yaygın sebeplerinden biridir.
Vanex ürünlerinin ölçü tabloları, malzeme listeleri ve teknik çizimleri Ürünler sayfasında her modelin kendi sayfasında yer alır. Konuyu ayrıntılı incelemek isterseniz blogdaki "Küresel Vana Çeşitleri", "Sürgülü Vana Çeşitleri", "Kelebek Vana Çeşitleri" ve "PN10, PN16, PN25 ve PN40 Nedir?" yazılarına göz atabilirsiniz. Projeniz için uygun modeli birlikte belirlemek isterseniz İletişim sayfasındaki formdan bize ulaşabilirsiniz.
