14.07.2026 07:51
Küresel vana seçimi yalnızca boru çapına veya basınç sınıfına bakılarak yapılmamalıdır. Doğru seçim için akışkanın kimyasal yapısı, çalışma basıncı, sıcaklık, debi, bağlantı şekli, vana gövde malzemesi, sızdırmazlık elemanları, çalışma sıklığı ve otomasyon ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.
Yanlış seçilen bir küresel vana; sızdırmazlık kaybına, yüksek basınç düşümüne, vana torkunun artmasına, erken aşınmaya, gövde korozyonuna ve sistemin plansız şekilde durmasına neden olabilir. Bu nedenle vana seçiminde yalnızca ilk satın alma maliyeti değil, sistem güvenliği ve toplam kullanım ömrü dikkate alınmalıdır.
1. Küresel vananın kullanım amacı belirlenmelidir
Seçim yapılmadan önce vananın sistemde hangi görevi yerine getireceği netleştirilmelidir:
Akışı tamamen açıp kapatma
Hattı izole etme
Akış yönünü değiştirme
İki veya daha fazla hattı yönlendirme
Debiyi kontrol etme
Acil kapatma
Otomatik açma-kapama
Boru hattının bakım sırasında güvenli şekilde ayrılması
Standart küresel vanalar çoğunlukla tam açık veya tam kapalı çalışma, yani izolasyon amacıyla tercih edilir. Hassas debi kontrolü gereken uygulamalarda standart yuvarlak delikli küre yerine V-port veya segment küreli kontrol vanaları değerlendirilmelidir. Segmentli küresel vanalar, kontrol uygulamalarında daha uygun akış karakteristiği ve ayar aralığı sağlayabilir.
Küresel vanaların uzun süre yarı açık konumda çalıştırılması, akış hızını kürenin ve sitlerin belirli bölgelerinde yoğunlaştırabilir. Bu durum özellikle yüksek basınç farkı, partiküllü akışkan veya aşındırıcı ortamda sit hasarına ve erozyona yol açabilir.
2. Akışkanın özellikleri doğru tanımlanmalıdır
Vana seçimindeki en önemli kriterlerden biri taşınacak akışkandır. Üreticiye veya tedarikçiye yalnızca “su”, “gaz” ya da “kimyasal” bilgisi verilmesi yeterli olmayabilir.
Aşağıdaki bilgiler belirlenmelidir:
Akışkanın tam adı
Gaz, sıvı veya iki fazlı olması
Kimyasal bileşimi
Yoğunluğu ve viskozitesi
Asidik veya alkali yapısı
Korozif özelliği
Katı partikül içerip içermediği
Yanıcı, patlayıcı veya zehirli olup olmadığı
Kristalleşme veya donma eğilimi
Polimerleşme veya yapışma ihtimali
Temizlik ve hijyen gereksinimleri
Akışkanın kimyasal yapısı; gövde, küre, mil, sit, conta ve O-ring malzemelerinin tamamıyla uyumlu olmalıdır. Malzeme uygunluğu yalnızca vana gövdesine göre değil, akışkanla temas eden bütün parçalar dikkate alınarak kontrol edilmelidir. Üreticilerin kimyasal uyumluluk tabloları seçim sırasında temel referanslardan biridir.
Genel uygulama örnekleri
Temiz su ve genel tesisat uygulamaları:
Dökme demir, sfero döküm, karbon çelik, paslanmaz çelik veya pirinç gövdeli vanalar kullanılabilir. Kesin seçim basınç, sıcaklık ve suyun kimyasal özelliklerine göre yapılmalıdır.
Doğal gaz ve yanıcı gazlar:
Antistatik özellik, milin gövdeden dışarı fırlamasını önleyen tasarım, uygun yangın güvenliği, düşük kaçak seviyesi ve ilgili gaz standardına uygunluk aranmalıdır.
Buhar:
Sıcaklığa dayanıklı gövde, sit, salmastra ve conta kullanılmalıdır. Standart yumuşak PTFE sitler her buhar uygulaması için uygun olmayabilir.
Kimyasal akışkanlar:
Paslanmaz çelik, özel alaşımlar veya astarlı vana seçenekleri değerlendirilmelidir. Akışkan konsantrasyonu ve sıcaklığı birlikte belirtilmelidir.
Partiküllü veya aşındırıcı akışkanlar:
Standart yumuşak sit yerine güçlendirilmiş polimer sit, metal sit, özel kaplama veya boşluk oluşumunu azaltan tasarımlar gerekebilir.
Oksijen, hidrojen, klor ve kriyojenik akışkanlar:
Standart vana yerine ilgili servis için özel olarak tasarlanmış, temizlenmiş ve test edilmiş ürünler kullanılmalıdır.
3. Çalışma basıncı ve tasarım basıncı belirlenmelidir
Vana seçiminde sistemin normal çalışma basıncı kadar aşağıdaki basınç değerleri de bilinmelidir:
Normal çalışma basıncı
Maksimum çalışma basıncı
Tasarım basıncı
Test basıncı
Pompa kapalı vana basıncı
Ani basınç yükselmeleri
Su darbesi ihtimali
Vana kapalıyken oluşacak basınç farkı
Vananın PN veya ASME Class değeri tek başına yeterli değildir. İzin verilen gerçek çalışma basıncı; gövde malzemesine, sıcaklığa, sit malzemesine, vana tasarımına ve üreticinin basınç-sıcaklık eğrisine bağlıdır. ASME B16.34; vanaların basınç-sıcaklık değerleri, malzemeleri, testleri, işaretlemeleri ve çeşitli uç bağlantıları için temel gereklilikleri kapsar.
Örneğin PN16 olarak işaretlenmiş bir vananın her sıcaklıkta 16 bar basınçta çalışabileceği varsayılmamalıdır. Sıcaklık arttıkça gövde ve özellikle polimer esaslı sitlerin izin verilen çalışma basıncı düşebilir. Ürün kataloğundaki basınç-sıcaklık tablosu mutlaka kontrol edilmelidir. Üretici dokümanlarında basınç-sıcaklık değerlerinin kullanılan sit ve elastomer malzemelerine göre verildiği görülmektedir.
Emniyet payı bırakılmalıdır
Vana, sürekli olarak katalogdaki mutlak sınır değerlerinde çalıştırılmamalıdır. Proses dalgalanmaları, sıcaklık değişimleri, basınç darbeleri ve malzemenin zamanla yaşlanması dikkate alınarak uygun mühendislik emniyet payı bırakılmalıdır.
4. Çalışma sıcaklığı kontrol edilmelidir
Küresel vananın minimum ve maksimum sıcaklık değerleri belirlenmelidir. Yalnızca akışkan sıcaklığı değil, ortam sıcaklığı ve geçici sıcaklık değişimleri de dikkate alınmalıdır.
Sıcaklık şu parçaları doğrudan etkiler:
Gövde dayanımı
Sit sertliği ve deformasyonu
O-ring ömrü
Salmastra performansı
Açma-kapama torku
Termal genleşme
Aktüatör performansı
Sızdırmazlık seviyesi
Kriyojenik uygulamalarda uzun milli, özel contalı ve gazın gövde boşluğunda hapsolmasını önleyen tasarımlar gerekebilir. Yüksek sıcaklıkta ise PEEK, güçlendirilmiş polimerler, grafit contalar veya metal sitli tasarımlar değerlendirilebilir. Bazı endüstriyel küresel vana serileri, özel sit ve gövde seçenekleriyle kriyojenik sıcaklıklardan yaklaşık 500 °C seviyelerine kadar farklı uygulamalar için tasarlanabilmektedir; ancak gerçek sınırlar her modelin üretici tablosundan doğrulanmalıdır.
5. Vana çapı ve akış kapasitesi hesaplanmalıdır
Küresel vana çapı çoğu zaman boru çapıyla aynı seçilir. Ancak özellikle kontrol, yüksek debi, gaz, buhar ve yüksek basınç düşümü bulunan sistemlerde yalnızca nominal çap yeterli değildir.
Şu değerler incelenmelidir:
İstenen debi
Giriş ve çıkış basıncı
İzin verilen basınç kaybı
Akışkan yoğunluğu
Viskozite
Gazlarda sıcaklık ve sıkıştırılabilirlik
Vananın Kv veya Cv değeri
Akış hızı
Kavitasyon ve gürültü ihtimali
Kv, vanadan 1 bar basınç farkında geçen su debisini metrik sistemde ifade eden akış katsayısıdır. Cv ise benzer kapasite bilgisinin Amerikan birimleriyle ifade edilmesidir. Aynı DN ölçüsündeki farklı vana tasarımlarının Kv veya Cv değerleri birbirinden farklı olabilir.
Vana çok küçük seçilirse:
Basınç kaybı yükselir.
Akış hızı artar.
Gürültü ve titreşim oluşabilir.
Sit ve kürede erozyon hızlanabilir.
Pompanın enerji tüketimi artabilir.
Vana gereğinden büyük seçilirse özellikle kontrol uygulamalarında hassasiyet azalabilir ve aktüatör maliyeti artabilir.
6. Tam geçişli veya dar geçişli vana seçilmelidir
Tam geçişli küresel vana
Tam geçişli vanada kürenin içerisindeki açıklık, borunun iç çapına yakın ölçüdedir.
Başlıca avantajları:
Düşük basınç kaybı
Yüksek akış kapasitesi
Daha düşük türbülans
Pig geçişine uygun tasarım imkânı
Partikül birikiminin azaltılması
Pompa enerji kayıplarının düşürülmesi
Tam geçişli tasarımlar, akış yolundaki daralmayı ve basınç kaybını azaltır. Bu özellik özellikle yüksek debili hatlarda, yoğun akışkanlarda ve boru içi temizleme ekipmanı kullanılan hatlarda önemlidir.
Dar geçişli küresel vana
Dar geçişli vanada küre deliği, boru iç çapından daha küçüktür.
Başlıca avantajları:
Daha kompakt gövde
Daha düşük ağırlık
Daha ekonomik üretim
Daha düşük ilk yatırım maliyeti
Bazı gaz ve genel endüstri uygulamalarında yeterli performans
Basınç kaybının kritik olmadığı yardımcı tesis hatlarında dar geçişli vana tercih edilebilir. Ancak yüksek debili sistemlerde enerji tüketimi ve basınç kaybı hesabı yapılmalıdır.
7. Floating veya trunnion tasarım seçilmelidir
Floating ball – yüzer küreli vana
Yüzer küreli tasarımda küre, sabit yataklarla alt ve üst tarafından tam olarak tutulmaz. Hat basıncı küreyi çıkış tarafındaki site doğru iter ve sızdırmazlık oluşturur.
Genellikle şu uygulamalarda kullanılır:
Küçük ve orta çaplar
Düşük ve orta basınçlar
Genel endüstriyel tesisatlar
Su, hava, yağ ve çeşitli proses akışkanları
Ekonomik izolasyon uygulamaları
Yüzer küreli tasarım basit, kompakt ve ekonomik olabilir. Ancak çap ve basınç yükseldikçe kürenin site uyguladığı yük ve çalıştırma torku artabilir.
Trunnion mounted – yataklanmış küreli vana
Trunnion tasarımda küre üstten ve alttan mekanik olarak yataklanır. Küre sabit kalırken yay ve hat basıncı etkisindeki sitler küreye doğru hareket eder.
Genellikle şu uygulamalarda tercih edilir:
Büyük çaplı hatlar
Yüksek basınç
Doğal gaz ve petrol boru hatları
Yüksek diferansiyel basınç
Düşük çalıştırma torku ihtiyacı
Double block and bleed uygulamaları
Kritik prosesler
Trunnion vanalarda sabit küre ve hareketli sit halkaları kullanılması, büyük çap ve yüksek basınçlarda kuvvetlerin daha kontrollü taşınmasına yardımcı olur.
8. Gövde malzemesi seçilmelidir
Gövde malzemesi; akışkan, basınç, sıcaklık, dış ortam ve mekanik yük şartlarına göre belirlenmelidir.
Pirinç
Temiz su, hava ve genel tesisat
Küçük çaplı uygulamalar
Kompakt ve ekonomik çözümler
Akışkanın pirinç üzerindeki korozyon etkisi ve içme suyu uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Dökme demir
Su tesisatları
Isıtma-soğutma sistemleri
Düşük ve orta basınçlı genel uygulamalar
Darbe, dış yük ve yüksek sıcaklık gerektiren kritik uygulamalarda sınırlamaları dikkate alınmalıdır.
Sfero döküm
Su dağıtım hatları
Yangın tesisatları
Genel endüstriyel uygulamalar
Dökme demire göre daha yüksek mekanik dayanım gerektiren sistemler
Karbon çelik
Petrol ve doğal gaz
Buhar
Proses tesisleri
Orta ve yüksek basınç uygulamaları
Endüstriyel boru hatları
Korozif akışkanlarda iç yüzey, küre ve sit malzemeleri ayrıca incelenmelidir.
Paslanmaz çelik
Kimya ve petrokimya
Gıda ve içecek
Korozif akışkanlar
Deniz ortamı
Temiz ve hijyenik prosesler
“Paslanmaz çelik” tek bir malzeme değildir. 304, 316, 316L, duplex ve özel alaşımların korozyon dayanımları birbirinden farklıdır.
Özel alaşımlar
Yoğun klorür, asit, yüksek sıcaklık, deniz suyu, hidrojen sülfür veya çok korozif kimyasallarda duplex, super duplex, Alloy 20, Hastelloy, Monel, Alloy 625 gibi malzemeler gerekebilir. Seçim, korozyon mühendisi ve vana üreticisiyle birlikte yapılmalıdır.
9. Küre ve mil malzemesi değerlendirilmelidir
Vana gövdesinin uygun olması, küre ve milin de otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez.
Kontrol edilmesi gerekenler:
Kürenin ana malzemesi
Küre yüzey kaplaması
Yüzey sertliği
Yüzey pürüzlülüğü
Mil malzemesi
Mil-gövde galvanik uyumu
Korozyon ve erozyon dayanımı
Antistatik bağlantı
Milin dışarı fırlamasını önleyen tasarım
Aşındırıcı servislerde sert krom, nikel esaslı kaplama, tungsten karbür, krom karbür veya diğer özel kaplamalar değerlendirilebilir.
10. Sit ve conta malzemesi doğru seçilmelidir
Sit malzemesi, küresel vananın sızdırmazlık performansını ve sıcaklık sınırını belirleyen temel unsurlardan biridir.
Malzeme Genel özellik Tipik kullanım yaklaşımı
PTFE Düşük sürtünme ve geniş kimyasal dayanım Su, hava, gaz ve genel kimyasal servis
RPTFE PTFE’ye göre daha yüksek mekanik dayanım Daha yüksek basınç, sıcaklık ve çevrim
TFM Düşük deformasyon ve iyi kimyasal dayanım Hassas sızdırmazlık gerektiren prosesler
PEEK Yüksek sıcaklık ve mekanik dayanım Yüksek basınç, yüksek sıcaklık ve kritik servis
UHMWPE Aşınma dayanımı ve bazı kimyasallara uygunluk Partiküllü ve özel kimyasal uygulamalar
PCTFE Düşük gaz geçirgenliği ve düşük sıcaklık özellikleri Gaz ve kriyojenik uygulamalar
Metal sit Çok yüksek sıcaklık ve aşındırıcı servis Buhar, kül, toz, slurry ve ağır proses
Bu bilgiler genel yönlendirmedir. Kesin seçim, üreticinin kimyasal uyumluluk tablosu ile basınç-sıcaklık eğrisine göre yapılmalıdır. Aynı sit malzemesinin performansı dolgu oranına, üretim yöntemine ve vana tasarımına göre değişebilir.
Elastomerler
O-ring ve ikincil contalarda yaygın olarak:
NBR
EPDM
FKM
FFKM
Silikon
gibi elastomerler kullanılabilir. EPDM bazı su ve buhar servislerinde uygun olabilirken petrol esaslı akışkanlarda uygun olmayabilir. FKM birçok yağ ve kimyasala dayanıklı olsa da her sıcaklık ve kimyasal için uygun değildir. Bu nedenle yalnızca ticari malzeme adına bakılarak karar verilmemelidir.
11. Bağlantı tipi seçilmelidir
Dişli bağlantı
Küçük çaplar
Genel tesisat
Kolay montaj
Ekonomik uygulamalar
Yüksek sıcaklık, titreşim veya tehlikeli akışkanlarda dişli bağlantının uygunluğu dikkatle değerlendirilmelidir.
Flanşlı bağlantı
Orta ve büyük çaplar
Kolay sökme ve bakım
Endüstriyel tesisler
Yüksek basınç sınıfları
Kritik hatlar
Flanş standardı, basınç sınıfı, yüzey tipi ve karşı flanş ölçüleri uyumlu olmalıdır. EN, DIN ve ASME ölçüleri yalnızca DN veya NPS değeri aynı olduğu için her zaman birbirinin yerine kullanılamaz.
Soket kaynaklı bağlantı
Küçük çap
Yüksek basınç
Sızdırmaz bağlantı ihtiyacı
Proses ve enerji tesisleri
Alın kaynaklı bağlantı
Boru hatları
Yüksek basınç ve sıcaklık
Kaçak riskinin en aza indirilmesi
Uzun süre sökülmeden çalışacak sistemler
Kaynak işlemi sırasında vana sitlerinin aşırı ısınmaması için üreticinin montaj talimatları uygulanmalıdır.
Hijyenik bağlantılar
Gıda, içecek, ilaç ve biyoteknoloji uygulamalarında clamp, orbital kaynak veya diğer hijyenik bağlantılar kullanılabilir. İç yüzey pürüzlülüğü ve temizlenebilirlik ayrıca belirtilmelidir.
12. Gövde yapısı seçilmelidir
Tek parçalı vana
Kompakt yapı
Ekonomik çözüm
Düşük dış kaçak noktası
Bakım imkânı sınırlı olabilir
İki parçalı vana
Genel endüstride yaygın kullanım
Flanşlı ve dişli seçenekler
Dengeli maliyet ve bakım avantajı
Üç parçalı vana
Orta gövde bölümünün sökülebilmesi
Sit ve contaların daha kolay değiştirilmesi
Kaynaklı hatlarda bakım kolaylığı
Sık bakım gerektiren prosesler için uygunluk
Bazı üç parçalı tasarımlarda orta gövde bölümü boru bağlantıları sökülmeden dışarı alınabilir ve sit-conta değişimi yapılabilir.
Top-entry vana
Üst kapaktan iç parçalara erişim sağlayabilir. Boru hattından vana gövdesini tamamen sökmeden bakım yapılmasının önemli olduğu büyük çaplı veya kritik hatlarda tercih edilebilir. Top-entry trunnion vanalar hat üzerinde bakım yapılabilen tasarımlar sunabilir.
13. İki yollu, üç yollu veya çok yollu tasarım seçilmelidir
İki yollu küresel vana
Standart açma-kapama ve izolasyon işlemlerinde kullanılır.
Üç yollu küresel vana
Akış yönlendirme, karıştırma veya bir hattı iki ayrı hatta bağlama işlemlerinde kullanılabilir.
L port: Genellikle akışı bir girişten iki farklı çıkıştan birine yönlendirir.
T port: Karıştırma, dağıtma veya birden fazla bağlantı kombinasyonu sağlayabilir.
Üç yollu vana seçerken yalnızca L veya T port bilgisi yeterli değildir. İstenen çalışma pozisyonları ve portların hangi açılarda birbirine bağlanacağı şema üzerinde gösterilmelidir.
14. Manuel, pnömatik veya elektrik aktüatör seçimi yapılmalıdır
Manuel kollu kullanım
Küçük ve orta çap
Düşük çalıştırma torku
Seyrek açma-kapama
Operatörün kolay ulaşabildiği noktalar
Redüktörlü kullanım
Büyük çap
Yüksek tork
Kontrollü ve yavaş açma-kapama
Su darbesini azaltma ihtiyacı
Pnömatik aktüatör
Hızlı açma-kapama
Sık çevrim
Patlayıcı ortamlar
Fabrika otomasyonu
Yay geri dönüşlü emniyet pozisyonu
Elektrik aktüatör
Elektriğin bulunduğu ancak basınçlı havanın bulunmadığı tesisler
Uzaktan kontrol
Yavaş ve kontrollü hareket
Konum geri bildirimi
Modülasyon ihtiyacı
Hidrolik aktüatör
Çok yüksek tork
Büyük çaplı boru hatları
Kritik acil kapatma sistemleri
Aktüatör seçimi yalnızca vananın nominal tork değerine göre yapılmamalıdır. Çalışma basıncı, sıcaklık, akışkan, çevrim sıklığı, uzun süre bekleme, emniyet katsayısı ve maksimum diferansiyel basınç dikkate alınmalıdır. Küresel vana çalışma torkunun sistem basıncı, sıcaklık, akışkan, sit malzemesi ve çevrim sıklığından etkilenebildiği üretici aktüatör seçim dokümanlarında açıkça belirtilmektedir.
Aktüatör bağlantısında güncel ISO 5211 arayüz ölçülerinin kullanılması, vana ile aktüatör arasındaki flanş, tahrik elemanı ve tork arayüzünün uyumlandırılmasına yardımcı olur.
15. Emniyet pozisyonu belirlenmelidir
Otomatik vanalarda enerji veya hava kesildiğinde vananın nasıl davranacağı belirlenmelidir:
Fail-close: Enerji kesildiğinde kapanır.
Fail-open: Enerji kesildiğinde açılır.
Fail-in-place: Mevcut konumunu korur.
Doğru emniyet pozisyonu proses risk analizine göre belirlenmelidir. Örneğin yakıt besleme hatlarında enerji kesildiğinde kapanma istenebilirken soğutma suyu hatlarında açık kalma gerekebilir.
16. Sızdırmazlık yönü ve gövde boşluğu değerlendirilmelidir
Her küresel vana her iki yönde aynı performansla sızdırmazlık sağlamayabilir. Aşağıdaki özellikler kontrol edilmelidir:
Tek yönlü veya çift yönlü sızdırmazlık
Preferred flow direction
Self-relieving seat
Double piston effect
Double block and bleed
Gövde boşluğu tahliye bağlantısı
Basınç dengeleme deliği
Hapsolmuş akışkanın termal genleşmesi
Vana kapalıyken küre ile gövde arasında akışkan hapsolabilir. Sıcaklık artışı bu kapalı hacimde çok yüksek basınç oluşturabilir. Özellikle sıvı, LPG, LNG ve kriyojenik servislerde gövde boşluğu basıncının nasıl tahliye edildiği mutlaka incelenmelidir.
17. Yangın güvenliği ve antistatik özellikler kontrol edilmelidir
Yanıcı akışkanlarda aşağıdaki özellikler aranabilir:
Fire-safe tasarım
Antistatik düzenek
Blow-out proof stem
Grafit esaslı ikincil sızdırmazlık
Yangın sonrasında kontrollü kaçak performansı
Uygun gövde ve kapak bağlantısı
ISO 10497:2022, yumuşak veya metal sitli izolasyon vanalarının belirli yangın şartları altındaki performansını değerlendiren yangın tip testi gerekliliklerini tanımlar.
“Fire-safe tasarım” ifadesi ile “yangın testinden geçmiş ürün” aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Satın alma şartnamesinde test standardı, ürün modeli, ölçü ve basınç sınıfının sertifika kapsamına girip girmediği kontrol edilmelidir.
18. Kaçak emisyon gereksinimleri belirlenmelidir
Doğal gaz, hidrokarbon, toksik gaz ve uçucu organik bileşik bulunan tesislerde yalnızca iç sızdırmazlık değil, vananın atmosfere yaptığı dış kaçak da önemlidir.
Kontrol edilmesi gereken bölgeler:
Mil salmastrası
Gövde bağlantıları
Kapak contaları
Tahliye ve enjeksiyon bağlantıları
ISO 15848-1, izolasyon ve kontrol vanalarının mil sızdırmazlığı ile gövde bağlantılarındaki dış kaçakların değerlendirilmesine yönelik tip testi ve sınıflandırma prosedürlerini kapsar.
Düşük emisyon sertifikasının yalnızca vana serisine değil, kullanılacak salmastra tipi, sıcaklık sınıfı ve aktüasyon çevrim sayısına uygunluğu incelenmelidir.
19. Uygun standart belirlenmelidir
Küresel vana standardı uygulama alanına göre seçilmelidir.
Yaygın standartlar
ASME B16.34: Basınç-sıcaklık değerleri, malzemeler, test ve işaretleme gereklilikleri
API 608: Flanşlı, dişli ve kaynak uçlu metal küresel vanalar
ISO 17292: Petrol, petrokimya, doğal gaz tesisleri ve ilişkili endüstriler için metal küresel vanalar
API 6D: Boru hatlarında kullanılan küresel, sürgülü, çek ve plug vanalar
ISO 5211: Çeyrek dönüşlü aktüatör bağlantı arayüzleri
ISO 10497: Yangın tip testi
ISO 15848: Kaçak emisyon ölçümü ve sınıflandırması
API 598: Vana muayene ve test gereklilikleri
API 608, metal küresel vanalar için; API 6D ise özellikle boru hattı vanalarının tasarım, üretim, montaj, test ve dokümantasyon gereklilikleri için kullanılır. API’nin güncel program dokümanlarında API 608 metal küresel vanalar, API 6D ise boru hattı ve borulama vanaları kapsamında tanımlanmaktadır.
ISO 17292, petrol, petrokimya, doğal gaz tesisleri ve ilişkili endüstriyel uygulamalarda kullanılan metal küresel vanaların gerekliliklerini kapsar.
Proje şartnamesinde belirtilen standart, sertifika ve testlerin vana üreticisi tarafından belgelendirilebilmesi gerekir.
20. Özel uygulamalar ayrıca değerlendirilmelidir
Doğal gaz
Gazla uyumlu sit ve conta
Antistatik tasarım
Düşük dış kaçak
Yangın güvenliği
Uygun gaz standardı
Tam diferansiyel basınçta güvenli çalışma
Buhar
Gerçek buhar basıncı ve sıcaklığı
Doymuş veya kızgın buhar bilgisi
Yüksek sıcaklık sit seçimi
Termal çevrim
Salmastra ve gövde contası uygunluğu
Kriyojenik servis
Uzun mil veya bonnet
Düşük sıcaklık malzemeleri
Gövde boşluğu basınç tahliyesi
Özel düşük sıcaklık testi
Uygun kaynak ve malzeme sertifikaları
Vakum
Atmosferden sisteme hava girişini önleyen mil sızdırmazlığı
Düşük gaz geçirgenliğine sahip sit ve contalar
Vakum seviyesine uygun üretici onayı
Aşındırıcı akışkan ve slurry
Metal sit
Sert kaplamalı küre ve sit
Boşluk oluşumunu azaltan gövde
Temizleme ve tahliye bağlantıları
Düşük hız ve kontrollü açma-kapama
Gıda ve ilaç
Hijyenik gövde tasarımı
Ölü hacimlerin azaltılması
Uygun yüzey pürüzlülüğü
Gıda ile temasa uygun contalar
CIP veya SIP uygunluğu
Ürün sertifikaları
21. Bakım ve yedek parça imkânı incelenmelidir
Vananın satın alma fiyatı kadar bakım maliyeti de önemlidir.
Şu sorular yanıtlanmalıdır:
Sit ve conta değiştirilebilir mi?
Yedek parça seti bulunuyor mu?
Vana boru hattından sökülmeden bakım yapılabilir mi?
Aktüatör daha sonra eklenebilir mi?
Mil salmastrası ayarlanabilir mi?
Üreticiden teknik destek alınabilir mi?
Ürün izlenebilirliği mevcut mu?
Malzeme sertifikaları sağlanabiliyor mu?
Sık bakım gerektiren tesislerde üç parçalı veya top-entry vanalar uzun vadede daha ekonomik olabilir. Ancak bu tasarımlar, uygulama şartlarına uygunluk ve ilk yatırım maliyetiyle birlikte değerlendirilmelidir.
22. Montaj koşulları kontrol edilmelidir
Doğru seçilmiş bir vana, yanlış montaj nedeniyle kısa sürede arızalanabilir.
Montaj öncesinde:
Boru hattı temizlenmelidir.
Kaynak çapakları çıkarılmalıdır.
Flanşlar aynı eksende olmalıdır.
Vana, boru hattını hizalamak için zorlanmamalıdır.
Uygun conta kullanılmalıdır.
Cıvatalar çapraz sırayla sıkılmalıdır.
Ağır aktüatörler desteklenmelidir.
Akış yönü işareti varsa uygulanmalıdır.
Kaynaklı vanalarda ısı kontrolü yapılmalıdır.
Devreye alma öncesi açma-kapama testi gerçekleştirilmelidir.
Vana kolu veya aktüatörü taşıma noktası olarak kullanılmamalıdır. Büyük çaplı vanalar üreticinin belirlediği kaldırma noktalarından taşınmalıdır.
23. Küresel vana seçiminde sık yapılan hatalar
Yalnızca boru çapına göre seçim yapmak
PN veya Class değerini tek başına yeterli kabul etmek
Maksimum sıcaklığı belirtmemek
Akışkan konsantrasyonunu bildirmemek
Gövde uygun olduğu hâlde sit ve contaları kontrol etmemek
Tam geçişli ve dar geçişli vanayı karıştırmak
Standart küresel vanayı hassas kontrol vanası gibi kullanmak
Aktüatörü normal torka göre seçip emniyet payı bırakmamak
Yangın ve kaçak emisyon sertifikalarını kontrol etmemek
Flanş standardını yalnızca DN ölçüsüne göre belirlemek
Vana kapalıyken gövde boşluğunda oluşacak basıncı hesaba katmamak
Katı partikül içeren akışkanlarda standart yumuşak sit kullanmak
Su darbesi riskine rağmen vanayı çok hızlı kapatmak
Yedek parça ve bakım imkânını değerlendirmemek
Sertifikanın teklif edilen model ve ölçüyü kapsayıp kapsamadığını kontrol etmemek
24. Sipariş öncesi teknik bilgi formu
Doğru küresel vana seçimi için aşağıdaki bilgiler üreticiye verilmelidir:
Akışkan:
Akışkan konsantrasyonu:
Normal çalışma basıncı:
Maksimum çalışma basıncı:
Tasarım basıncı:
Minimum sıcaklık:
Normal çalışma sıcaklığı:
Maksimum sıcaklık:
Debi:
Boru çapı:
Bağlantı standardı:
Basınç sınıfı:
Tam veya dar geçiş:
Floating veya trunnion:
Gövde malzemesi:
Küre ve mil malzemesi:
Sit malzemesi:
Manuel veya aktüatörlü kullanım:
Aktüatör enerji kaynağı:
Fail-safe pozisyonu:
Açma-kapama süresi:
Saatlik veya günlük çevrim sayısı:
Yangın testi gereksinimi:
Kaçak emisyon gereksinimi:
İstenen test ve sertifikalar:
Montaj ortamı:
Tehlikeli bölge sınıfı:
Özel boya veya kaplama:
Sonuç
Doğru küresel vana seçimi; güvenli, verimli ve uzun ömürlü bir tesis işletmesi için kritik öneme sahiptir. Seçim sırasında yalnızca DN ve PN değerlerine değil; akışkan özelliklerine, gerçek basınç-sıcaklık şartlarına, geçiş çapına, gövde ve sit malzemelerine, vana tasarımına, bağlantı tipine, aktüasyon torkuna ve gerekli standartlara birlikte bakılmalıdır.
Kritik proseslerde vana seçimi, ayrıntılı proses bilgileri ve proje şartnamesi üzerinden vana üreticisi veya uzman mühendislik ekibiyle birlikte yapılmalıdır.
VANEX VALVE, su, doğal gaz, petrol, buhar ve endüstriyel proses uygulamaları için uygun küresel vana seçiminde teknik değerlendirme ve ürün desteği sunar.
Web: www.vanexvalve.com
E-posta: info@vanexvalve.com
